Mangan jest jednym z głównych źródeł zanieczyszczeń w ujęciach wody pitnej. W codziennym życiu możesz kojarzyć jego obecność z brązowymi zaciekami na urządzeniach sanitarnych, metalicznym posmakiem wody czy osadach w rurach. Jak się go pozbyć? I czy w ogóle trzeba się go pozbywać, chociażby z troski o zdrowie?
Mangan – co to jest?
Krótkie wprowadzenie dla osób zastanawiających się w ogóle czym jest mangan.
Mangan (Mn) należy do grupy metali przejściowych (liczba atomowa 25). Charakteryzuje się on srebrzystoszarą barwę i sporą twardością, a jednocześnie kruchością.
Co ważne, w czystej postaci jest dość reaktywny. Łatwo utlenia się w kontakcie z wodą i powietrzem, przez co tworzą się w ten sposób różne związki manganu o zróżnicowanych stopniach utlenienia
Mangan w wodzie – skąd się bierze?
Jak wskazuje w swoim opracowaniu Główny Inspektorat Sanitarny, „Mangan jest powszechnie występującym składnikiem zarówno wód podziemnych, jak i powierzchniowych, najczęściej naturalnego pochodzenia, choć do jego występowania może przyczyniać się również działalność człowieka i przenikające do wód zanieczyszczenia antropogenne” (GIS, 2018).
| Źródła naturalne | Źródła antropogenne |
| Rozpuszczanie minerałów w skałach magmowych i osadowych | Zanieczyszczenia przemysłowe odprowadzane do wód powierzchniowych |
| Wypłukiwanie z gleb torfowych lub z osadów dennych wód stojących i płynących | Odpady wymywane z wysypisk |
| Procesy redukcyjne w wodach głębinowych, szczególnie w przypadku niedoborów tlenu | Eksploatacja oraz przetwarzanie rud manganu w przemyśle górniczym i hutniczym |
| Element niektórych nawozów i środków ochrony roślin spływających do wód gruntowych i powierzchniowych |
Uważa się, że ze względu na częstotliwość występowania oraz wysokie wartości notowanych stężeń, stanowi on drugie po żelazie główne źródło zanieczyszczeń w ujęciach wody.
Cząsteczki manganu mają tez tendencję do współwystępowania wraz z żelazem. Rzadko zdarza się, by były to osobne wysokie stężenia.
Norma manganu w wodzie – jakie stężenie jest bezpieczne?
Jak wskazuje GIS, „Istnieją kontrowersje co do szkodliwości dla zdrowia ludzi manganu zawartego w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi”.
Za szkodliwe dla zdrowia uznaje się stężenie manganu powyżej 400-500 μg/l (0,5 mg/l). W praktyce, nawet gdy wartości tego pierwiastka są podwyższone, najczęściej nie przekraczają one wskazanych norm i nie zagrażają w żaden sposób zdrowiu ludzi.
Mogą one natomiast wpływać na wpływ wskaźniki organoleptyczne wody, czyniąc ją bardziej mętną, zmieniając smak, zapach i barwę.
Należy też uważać z wykorzystywaniem takiej wody do mycia lub prania rzeczy, gdyż taka manganowa woda może zostawić przebarwienia na tkaninach czy urządzeniach sanitarnych.
Tworzące się osady z manganu i żelaza sprzyjają zmniejszenia przekroju rurociągów, niedrożności rur, a w wymiennikach ciepła do nieefektywnej wymiany energii cieplnej.
Jak poznać obecność manganu w wodzie?
Wspomnieliśmy wcześniej o żółtawym lub brunatnym kolorze i mętnym charakterze wody. Nie zawsze jednak stężenie manganu jest na tyle duże, że symptomy jego obecności można łatwo zauważyć.
Jeśli zastanawiasz się, czy w Twoim kranie płynie manganowa woda, zwróć uwagę na następujące czynniki:
Barwa – W miarę kontaktu cząstek manganu z tlenem i utlenieniu jonów magnezu, woda może zmienić swoją przejrzystość i kolor. Jeśli więc po odstaniu, zauważysz że jest ona żółtawa lub brunatna czy niemal czarna, może to świadczyć o występowaniu manganu.
Osad – wspomniana już mętność. Ciemne, brunatne osady w rurach, czajnikach, na armaturze czy zbiornikach z wodą mogą świadczyć o nadmiernym stężeniu manganu.
Smak – charakterystyczny metaliczny smak, który może pojawić się już nawet przy niewielkim przekroczeniu norm
Zapach – najrzadziej występujący i najtrudniejszy do wychwycenia. Jedynie przy wysokich stężeniach woda może pachnieć metalicznie lub ziemiście.
Oczyszczacz do wody z odwróconą osmozą – skuteczny sposób na czystą, przejrzystą wodę
Choć trzeba przyznać, że filtracja manganu nie należy do najłatwiejszych (np. w porównaniu z usuwaniem z wody żelaza), istnieje na szczęście kilka skutecznych metod oczyszczania wody z tego pierwiastka.
Główną rolę odgrywają tu filtracja i sedymentacja. Filtr sedymentacyjny pełni tu rolę filtra wstępnego, który zmniejsza obciążenie membrany.
W nowoczesnych systemach RO mangan jest również utleniany do formy łatwiej wychwytywanej (np. przez filtr wstępny z węglem lub katalityczny).
Po całym procesie zaś znajduje on swoje ujście w wodzie odrzutowej.
Takie połączenie gwarantuje 95–99% skuteczności w zatrzymywaniu jonów metali ciężkich, w tym manganu. Filtruje zarówno rozpuszczone jak i zawieszone formy manganu. Działa ono również wtedy, gdy mangan jest niewidoczny i nie tworzy osadów
Dlatego też polecamy filtry do wody z odwróconą osmozą (nablatowe, jak i podblatowe).
Pozostałe sposoby filtracji manganu w wodzie
Gwoli ścisłości, oczywiście filtry do wody RO nie są jedynym efektywnym sposobem na pozbycie się z niej manganu. Są one jednak jednym z najtańszych i najprostszych, stanowiąc idealny wybór do użytku domowego.
Warto jednak wspomnieć również o takich metodach, jak:
- Żywice jonowymienne – zdolne do wychwytywanie i wymiany jonów manganu i żelaza na jony wapnia i sodu
- Napowietrzanie wody – za pomocą prądu lub odpowiedniego środka utleniającego, np. manganianu (VII) potasu (KMnO4) albo dwutlenku chloru
- Żłoża katalityczne (regenerowane nadmanganianem potasu) –
- Koagulacja – proces tworzenia się drobnych ciał stałych, na których odkładane (sorbowane) są zanieczyszczenia, a następnie usuwane podczas filtracji lub sedymentacji
Źródła:
- Główny Inspektorat Sanitarny. Mangan w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi: znaczenie i zagrożenia dla bezpieczeństwa zdrowotnego. Postępowanie w przypadku podwyższonych wartości stężeń. Główny Inspektorat Sanitarny, 2018. Dostęp do pliku PDF: 05.12.2025
- Livinalli, N. F., Silvestre, W. P., Duarte, J., Peretti, I., & Baldasso, C. (2023). Badanie efektywności odwróconej osmozy w usuwaniu ze świeżej wody pitnej manganu i żelaza. (z ang. Study of reverse osmosis performance for manganese and iron removal from raw freshwater). Chemical Engineering Communications, 210(11), 1961–1971. https://doi.org/10.1080/00986445.2023.2169681
