Wirus Nipah – czy czeka nas kolejna pandemia? Raczej nie

W ostatnich dniach popularnym tematem w mediach stał się wirus Nipah. Wystąpienie w Indiach kilku zakażeń wśród ludzi wywołało niepokój także w Polsce. Wirus charakteryzuje się bowiem wysoką śmiertelnością.

Warto jednak zaznaczyć, że zakażenie wymaga zwykle bliskiego kontaktu. W przeciwieństwie do koronawirusa czy wirusa grypy Nipah nie rozprzestrzenia się na duże odległości drogą kropelkową. Jak na razie nie ma zatem podstaw przypuszczać, żeby czekała nas kolejna globalna pandemia. 

Co to jest wirus Nipah?

Chociaż wirus Nipah stał się popularny w ostatnich dniach, to nauka zna go od dawna. Należy do grupy henipawirusów, odkrytej w 1998 r. i jest blisko spokrewniony z wirusem Hendra.

Henipawirusy to patogeny zoonotyczne, co oznacza, że są naturalnie przenoszone przez zwierzęta. Ich nosiciele to głównie nietoperze z rodzaju Pteropus.

Pośrednim żywicielem wirusa mogą być świnie. To właśnie za ich pośrednictwem doszło do pierwszej epidemii wśród ludzi.

Nazwa pochodzi od wioski Sungai Nipah w Malezji, w której po raz pierwszy wykryto wirusa u człowieka.

Epidemie w przeszłości

Pierwsza epidemia miała miejsce w latach 1998-1999 w Malezji i Singapurze. Odnotowano wówczas 265 przypadków zachorowania, z czego 105 osób zmarło. 

Najdłuższa epidemia trwała w Bangladeszu, gdzie w latach 2001-2023 zachorowało mniej więcej 300 osób, a zmarło około 210. Ponadto wirus regularnie pojawia się w Indiach, zwłaszcza w Kerali oraz Bangladeszu Zachodnim. To właśnie stamtąd pochodzą ostatnie przypadki zachorowań, które wzbudziły panikę na całym świecie.

Wirus Nipah w Indiach. Czy dotrze do Europy?

Gdzie jest wirus Nipah? Najnowsze zakażania wśród ludzi odnotowano w Bengalu Zachodnim w Indiach. W styczniu zachorowało przynajmniej 5 osób, w tym 2 pielęgniarki ze szpitala w Kalkucie, które miały kontakt z zakażonym pacjentem.

Dotychczas nie wystąpiły zakażenia poza Azją. Czy ta sytuacja może ulec zmianie i czy istnieje ryzyko pandemii porównywalnej do pandemii Covid 19? Jak na razie nie ma powodów do paniki. Nipah ma niższy potencjał epidemiologiczny niż SARS-CoV-2.

Sposoby zakażenia wirusem Nipah

Do przeniesienia wirusa może dojść:

• W wyniku bezpośredniego kontaktu z zakażonymi zwierzętami, a także z ich płynami ustrojowymi, wydzielinami lub wydalinami.
• Poprzez spożycie surowego soku z daktylowca lub owoców zanieczyszczonych wydzielinami albo wydalinami nietoperzy.
• W wyniku transmisji z człowieka na człowieka drogą kropelkową bądź przez kontakt z wydzielinami i wydalinami osób zakażonych. Udokumentowano takie przypadki głównie wśród członków rodzin oraz pracowników ochrony zdrowia.

Dobra wiadomość jest taka, że do przenoszenia z człowieka na człowieka nie dochodzi tak łatwo, jak w przypadku koronowirusa.

Prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska

Na dziś transmisja wymaga zwykle bliskiego, intensywnego kontaktu; nie ma dowodów, by wirus Nipah szerzył się drogą aerozolową na duże odległości jak wirusy grypy czy SARS CoV 2. Dynamika dotychczasowych ognisk (kilka–kilkadziesiąt przypadków, wygaszanych działaniami nadzoru) sugeruje ograniczony potencjał szybkiego, globalnego szerzenia się wirusa przy jego obecnym genotypie (materiale genetycznym).

Opinia WHO

Światowa Organizacja Zdrowia w komunikacie z 30 stycznia 2026 r. potwierdza swoją wcześniejszą opinię na temat wirusa Nipah. Zagrożenie rozszerzeniem epidemii nadal uważa za znikome.

WHO

WHO uważa, że ​​ryzyko dalszego rozprzestrzeniania się infekcji w wyniku tych dwóch przypadków jest niewielkie.

Mimo to Nipah nadal znajduje się na liście priorytetowych patogenów WHO. Wynika to z szerokiego zakresu jego naturalnych nosicieli, wysokiej śmiertelności wśród ludzi i braku skutecznych leków.

Środki ostrożności

Aby uniknąć zakażenia wirusem, najlepiej powstrzymać się z podróżami do obszarów jego występowania. Osoby, które na nich przebywają, powinny przestrzegać następujących zasad:

• unikać kontaktu z nietoperzami oraz wszelkimi chorymi zwierzętami, 
• nie spożywać surowego soku z daktylowca, 
• myć dokładnie owoce przed ich spożyciem,
• często myć ręce,
• unikać kontaktu z osobami, u których występują symptomy chorobowe.

Objawy zakażania wirusem Nipah

Objawy zakażania wirusem Nipah pojawiają się po 5–14 dniach od zakażenia. Należą do nich:

• gorączka, 
• bóle mięśni, 
• silne ból głowy, 
• wymioty,
• czasem także kaszel i duszność,
• ostre zapalenia mózgu, prowadzące do drgawek, zaburzenia świadomości, senności,
• w ciężkich przypadkach śpiączka i zgon (może do nich dojść w ciągu 24–48 godzin od wystąpienia symptomów neurologicznych).

Wysoka śmiertelność

Wirus Nipah wyróżnia się wysoką śmiertelnością, która u ludzi sięga 70-75%. Pod tym względem Nipah znacząco przewyższa koronowirusa. Jest to związane m.in. z brakiem odpowiednich terapii. Nie ma leku o potwierdzonej skuteczności, więc leczenie skupia się na objawach. Większość pacjentów umiera w stanie śpiączki. 

Jak leczy się wirusa Nipah?

Na razie nie ma leku swoistego na wirusa Nipah ani szczepionki chroniącej przed zakażeniem. Stosowane jest leczenie objawowe w warunkach szpitalnych i w kwarantannie. 

Czy oczyszczacz powietrza usuwa wirusy?

Tak, oczyszczacz powietrza wyposażony w filtr HEPA usuwa z powietrza znaczną część wirusów. Cząsteczki Nipah mają długość 0,15-20 μm. Technologia HEPA zatrzymuje zanieczyszczenia o średnicy nawet 0,01 µm.

Jednak nie oznacza to, że oczyszczacz gwarantuje uniknięcie zakażenia jakimkolwiek wirusem. Nie chroni bowiem przed bezpośrednią transmisją patogenu, do której może dojść podczas kaszlu, kichania, czy nawet rozmowy. Nie zapobiega także zakażeniu na skutek dotknięcia zainfekowanej powierzchni.

Podsumowując, można traktować oczyszczacz jako wsparcie w profilaktyce chorób wirusowych. Jednak nie jako pewną ochronę przed zachorowaniem.

Podsumowanie. Czy niepokój w Azji jest słuszny?

Osoby zamieszkujące regiony, w których zdarzały się przypadki zakażenia Nipah, mogą mieć powody do obaw. Jednak dla mieszkańców innych regionów, w tym Polski i całej Europy, wirus jak na razie nie stanowi realnego zagrożenia.

Sposób transmisji tego patogenu sprawia, że nie rozprzestrzenia się on tak łatwo, jak koronawirus. Nipah jest znany naukowcom od ponad dwudziestu 5 lat. Przez tan czas wywoływał epidemie, ale o zasięgu lokalnym. Trudno zatem porównywać go z SARS-CoV-2, który w krótkim tempie stał się przyczyną światowej pandemii.

Nipah ma wysoki potencjał mutacyjny, więc jego kolejne warianty mogą łatwiej przenosić się z człowieka na człowieka. Jednak teraz zakażenie od drugiej osoby wymaga bliskiego kontaktu z nią. Obecnie eksperci nie widzą w tym wirusie potencjalnego źródła pandemii porównywalnej z Covid 19.

FAQ

Źródła:

1. Zdzisław Gliński, Andrzej Żmuda, Wirus Nipah – zagrożenie dla hodowli, zoonoza, broń biologiczna, bibliotekanauki.pl.
2. Agnieszka Szuster-Ciesielska, facebook.com.
3. Gian Marco Ludovici i et all, Epidemie wirusa Nipah: Ramy CBRNE dotyczące globalnej ochrony biologicznej, jglobalbiosecurity.com.
4. Zakażenie wirusem Nipah, cda.gov.sg.
5. Reakcja ekspertów na wybuch epidemii wirusa Nipah, sciencemediacentre.org