Hantawirusy to grupa wirusów, których głównymi nosicielami są gryzonie. Medycyna zna je od lat 70. XX w. Wywołują ciężkie choroby u ludzi, ale do zakażeń zwykle dochodzi na skutek kontaktu z chorymi zwierzętami. Dlatego istnieje niewielkie ryzyko, aby hantawirusy mogły wywołać pandemię.
Co to są hantawirusy?
Hantawirusy to wirusy RNA, co oznacza, że ich dojrzałe komórki jako materiał genetyczny zawierają kwas rybonukleinowy.
Kiedy wirus RNA wniknie do organizmu, przejmuje proces produkcji białych komórek. Wykorzystuje go do syntezy własnych białek i uniemożliwia gospodarzowi uruchomienie mechanizmów obronnych.
Wirusy RNA charakteryzują się wyjątkowo wysokim tempem mutacji w porównaniu do wirusów DNA.
Hantawirusy należą do rodziny Bunyaviridae, którą naukowcy odkryli w latach 70. XX w. Ich nosicielami są głównie gryzonie, takie jak myszy, szczury i nornice.
Czy hantawirus może wywołać pandemię?
Nie, zdaniem specjalistów hantawirusy nie spowodują pandemii podobnej do do COVID-19, ponieważ przenoszą się głównie z gryzoni na ludzi, a nie z człowieka na człowieka. Zakażenie wymaga kontaktu ze zwierzęciem, które jest nosicielem wirusa.
Jak dochodzi do zakażenia?
Do przeniesienia wirusa na człowieka może dojść:
- Drogą wziewną – czyli poprzez wdychanie cząsteczek wirusa obecnych w powietrzu. Takie ryzyko występuje w miejscach bytowania gryzoni, a więc przede wszystkim nieużywanych budynkach lub piwnicach. Wirus trafia do powietrza głównie z odchodów i moczu zwierząt.
- Poprzez bezpośrednie kontakt – zagrożenie stanowi zarówno kontakt z chorym zwierzęciem, jak i z jego śliną, odchodami lub moczem. Do zakażenia może dojść także w przypadku ugryzienia przez gryzonia.
Podsumowując, na zakażenie narażone są osoby, które mają styczność z chorymi gryzoniami albo z miejscami, w których one żyją.
Do przeniesienia wirusa z człowieka na człowieka dochodzi rzadko, ale takie sytuacje nie są wykluczone. Ryzyko dotyczy m.in. wirusa Andes, jednego z najgroźniejszych przedstawicieli hantawirusów. Przypadki transmisji między ludźmi pojawiły się m.in. w Epuyén w argentyńskiej Patagonii w latach 2018-2019. Andes występuje głównie w Ameryce Południowej.
Ile zakażeń występuje wśród ludzi?
Roczna liczba zakażeń hantawirusem, do których dochodzi na całym świecie, wynosi od 150 000 do 200 000, z czego ponad 50 000 przypadków występuje Chinach.
W Polsce w 2025 r. zachorowało 19 osób. U większości z nich wystąpiła gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS), o której przeczytasz w dalszej części artykułu.
Choroby wywoływane przez hantawirusy
Hantawirusy mogą wywoływać różne choroby. Najczęściej powodują hantawirusowy zespół płucny, oraz gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym.
Więcej na temat tych chorób przeczytasz niżej.
Hantawirusowy zespół płucny
Objawy pojawiają się w ciągu kilku tygodni od zakażenia. W początkowej fazie są to:
- gorączka powyżej 38°C,
- dreszcze,
- uczucie zmęczenia,
- bóle mięśni,
- nudności, wymioty i biegunka,
- wysypka skórna,
- bóle i zawroty głowy.
Z czasem płuca wypełniają się płynem, co prowadzi do obrzęku. Wtedy występują kolejne symptomy, takie jak:
- suchy kaszel,
- trudności z oddychaniem,
- przyspieszony rytm serca,
- uczucie ucisku w klatce piersiowej.
U zakażonego może dojść także do uszkodzenia mięśnia sercowego i naczyń krwionośnych. Grozi to wstrząsem kardiogennym, niewydolnością narządów, a nawet zgonem.
Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS)
Objawy gorączki krwotocznej z zespołem nerkowym zwykle pojawiają się od 1 do 2 tygodni po zakażeniu. Jednak mogą wystąpić nawet po 8 tygodniach. Obejmują przede wszystkim:
- silne bóle głowy i pleców,
- gorączkę,
- dreszcze,
- bóle brzucha i nudności,
- niewyraźne widzenie.
Rzadsze symptomy to zaczerwienienie twarzy albo wysypka.
Później dochodzą do tego:
- ostra niewydolność nerek,
- spadek ciśnienia,
- wyciek naczyniowy.
Hantawirus na statku wycieczkowym. Komunikat WHO
Zainteresowanie tematem hantawirusa wzrosło w ostatnich dniach w wyniku zakażeń, które wystąpiły u pasażerów statku MV Hondius płynącego z Argentyny na Wyspy Zielonego Przylądka. Jak podaje WHO, zachorowało siedem osób, a trzy spośród nich zmarły.
Przedstawiciele Światowej Organizacji Zdrowia wydali też komunikat, w którym zapewnili, że sytuacja nie powinna powodować paniki. Zaznaczyli, że nie widzą powodu, aby wprowadzać ograniczenia w podróżowaniu.
Jak na razie nie wiadomo, w jaki sposób zakazili się pasażerowie statku. Niewykluczone, że doszło tam do przeniesienia patogenu z człowieka na człowieka, ponieważ przyczyną zachorowań był hantawirus gatunku Andes.
Leczenie chorób wywołanych przez hantawirusy. Dostępne metody
Jak na razie nie ma leku przeciwwirusowego celowanego przeciwko zakażeniom hantawirusowym. Nie ma również szczepionki, która ograniczałaby realnie ryzyko zakażenia. Leczenie ma zatem charakter objawowy. Jego przebieg jest uzależniony od choroby, którą wywołał wirus, nasilenia objawów oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
W przypadku hantawirusowego zespołu płucnego często niezbędna jest tlenoterapia. Osoby z gorączką krwotoczną z zespołem nerkowym otrzymują leki, które wyrównują gospodarkę wodno-elektrolitową. W poważniejszych sytuacjach są poddawani dializom.
Środki ostrożności, czyli jak uniknąć zakażenia
Wirus przenosi się na człowieka głównie z gryzoni, dlatego przede wszystkim unikaj kontaktu z nimi oraz miejsc, w których żyją. Oto kilka wskazówek, które w tym pomogą:
- usuwaj gryzonie z piwnic, budynków gospodarczych, garaży oraz innych obiektów, z których korzystasz,
- dezynfekuj miejsca, w których przebywały gryzonie,
- podczas sprzątania piwnic, magazynów itp. stosuj odzież ochronną, w tym maseczkę.
Czy oczyszczacz powietrza chroni przed hantawirusem?
Oczyszczacz powietrza może ograniczyć ryzyko zakażenia, ale nie gwarantuje pewnej ochrony. Sytuacja wygląda podobnie jak w przypadku innych wirusów. Filtr HEPA zatrzymuje cząsteczki wirusa, które znajdują się w powietrzu. Jednak nie zapobiega bezpośrednim zakażeniom. Możesz się zarazić np. wtedy, gdy dotkniesz chorego zwierzęcia albo powierzchni zanieczyszczonej jego śliną.
Podsumowanie: czy hantawirus wywoła pandemię?
Ryzyko pandemii hantawirusa jest znikome. To wirus, który rzadko przenosi się z człowieka na człowieka. Zakażenie zwykle wynika z bezpośredniego kontaktu z chorym gryzoniem albo z miejscem jego bytowania.
Nie oznacza to jednak, że hantawirusy można bagatelizować. Wywołują poważne choroby, a leczenie jak na razie ma charakter objawowy z powodu braku leków celowanych. Z tego powodu zachowaj ostrożność podczas przebywania w miejscach, w których mogą żyć gryzonie.
FAQ – pytania o hantawirusa
Pierwsze objawy zakażenia hantowirusem to gorączka, dreszcze i bóle głowy. Pozostałe symptomy zależą od choroby, którą spowodował wirus i obejmują m.in. bóle brzucha, nudności i wysypkę skórną.
Tak, hantawirusy występują w Polsce, ale rzadko powodują zakażenia wśród ludzi. W 2025 zachorowało 19 osób.
Hantawirusa przenoszą głównie szczury, myszy i nornice.
Najprawdopodobniej część osób zaraziła się przed podróżą od zwierząt. W trakcie rejsu doszło do przeniesienia wirusa na innych pasażerów.
Do zakażenia może dojść w wyniku bezpośredniego kontaktu z chorym gryzoniem albo jego płynami ustrojowymi, a także drogą oddechową. Wirus rzadko przenosi się z człowieka na człowieka.
Źródła:
- Ewa Majda-Stanisławska, Zbigniew Krzemiński, Choroby wywoływane przez hantawirusy, przeglepidemiol.pzh.gov.pl.
- Zbadają mechanizmy przejęcia komórek gospodarza przez wirusy RNA, forumakademickie.pl.
- Jens Kuhn, Conni Schmaljohn, Krótka historia rodziny Bunyaviridae, pmc.ncbi.nlm.nih.gov.
- Zespół płucny hantawirusowy, my.clevelandclinic.org.
- Sheema Mir, Choroba nerek wywołana przez hantawirus, pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym, cdc.gov.
