Zatrucie spalinami z auta – tlenek węgla jako niewidzialne zagrożenie

Zatrucie spalinami samochodowymi to sytuacja zagrażająca życiu. Jej główną przyczyną jest tlenek węgla, czyli czad, który powoduje niedotlenienie organizmu. Do zatruć najczęściej dochodzi przypadkiem, np. w wyniku pracy silnika w zamkniętym garażu.

Dlaczego spaliny samochodowe powodują zatrucia? Jak działa czad?

Zatrucie spalinami z auta to efekt działania tlenku węgla (CO). W spalinach znajdują się również tlenki azotu, węglowodory i inne szkodliwe substancje, ale to właśnie czad jest szczególnie groźny.

Przy wysokim stężeniu już krótka ekspozycja może zagrozić życiu. Tlenek węgla to gaz bez koloru, zapachu i smaku. Powstaje wtedy, gdy materiały zawierające węgiel spalają się niecałkowicie.

CO bardzo łatwo łączy się z hemoglobiną – nawet około 250 razy łatwiej niż tlen. Powstaje wówczas związek zwany karboksyhemoglobiną (COHb). Tlenek węgla może też wiązać się z innymi białkami zawierającymi żelazo lub miedź, takimi jak mioglobina czy niektóre enzymy.

W efekcie krew gorzej przenosi tlen, co prowadzi do niedotlenienia tkanek. Najbardziej wrażliwe na brak tlenu są mózg i serce.

W jakich sytuacjach może dojść do zatruć?

Ryzyko zatrucia spalinami samochodowymi powodują:

1. Praca silnika w zamkniętym garażu
To najbardziej typowa sytuacja. Pamiętaj o tym, że spaliny szybko się kumulują i już kilka wdechów może doprowadzić do utraty przytomności.

2. Zablokowana rura wydechowa samochodu
Mogą ją zablokować błoto, liście, a nawet śnieg. W takiej sytuacji spaliny nie odpływają na zewnątrz, tylko cofają się i przedostają do kabiny auta.

3. Siedzenie w zaparkowanym aucie z włączonym silnikiem
To częsty widok na parkingach. Jeśli wentylacja jest słaba, a układ wydechowy nieszczelny, w kabinie może kumulować się dwutlenek węgla.

4. Uszkodzony układ wydechowy
Kiedy układ wydechowy jest nieszczelny, spaliny dostają się do wnętrza samochodu. To groźna sytuacja, szczególnie w trakcie jazdy.

Zdarza się, że do zatrucia spalinami samochodowymi dochodzi na skutek celowego działania. Najczęściej dotyczy to sytuacji związanych z próbami samobójczymi, rzadziej w wyniku działań przestępczych. takie przypadki są znacznie rzadsze niż zatrucia przypadkowe.

Objawy zatrucia spalinami z auta

Objawy wdychania spalin zależą przede wszystkim od

• stężenia tlenku węgla,
• wieku i stanu zdrowia,
• stopnia aktywności fizycznej (przy aktywności wzrasta pobór tlenu, a wraz z nim tlenku węgla).

Przy niskich stężeniach (<100 ppm) CO2 najczęstsze skutki to bóle i zawroty głowy, osłabienie, nudności i problemy z koncentracją. Są to zatem objawy, które łatwo  pomylić np. z przeziębieniem czy zmęczeniem.

Umiarkowane stężenia (100–300 ppm) powodują nasilony ból głowy, wymioty, duszność, zaburzenia widzenia, splątanie i przyspieszone tętno. 

Przy wysokim stężeniu (>300 ppm) dochodzi do utraty przytomności, drgawek, ciężkiej niewydolności oddechowej, zaburzeń rytmu serca i śpiączki. Długotrwała ekspozycja może prowadzić do trwałych uszkodzeń mózgu.

Kiedy stężenie jest bardzo wysokie (>800 ppm), człowiek zwykle szybko traci przytomność, następuje zatrzymanie oddechu i zgon.

Zdarza się, że u pacjenta występują tak zwane objawy późne zatrucia tlenkiem węgla. Pojawiają się po ustąpieniu ostrych objawów i obejmują:

• zaburzenia funkcji poznawczych,
• zmiany zachowania i osobowości,
• zaburzenia afektywne,
• zaburzenia widzenia,
• objawy pozapiramidowe i wegetatywne.

Pozostałe składniki spalin z auta

Przyczyną zatruć spalinami zazwyczaj jest tlenek węgla, ale samochody generują też inne szkodliwe gazy. Są to:

• tlenki azotu (NO, NO₂) – podrażaniają błony śluzowe i drogi oddechowe, mogą wywoływać stan zapalny płuc oraz nasilać astmę i POChP,
• dwutlenek siarki – gaz o silnym działaniu drażniącym, może powodować skurcz oskrzeli, kaszel i duszność ,
• wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (np. benzo[a]piren) – wiele z nich ma właściwości rakotwórcze i mutagenne,
• lotne związki organiczne – wiele działa działa toksycznie i drażniąco, a niektóre (np. benzen) są uznane za rakotwórcze.

Jak się leczy zatrucia spalinami samochodowymi?

Najważniejsze w leczeniu zatrucia jest jednak szybkie wyprowadzenie osoby z miejsca zatrucia i zapewnienie jej świeżego powietrza. 

Jeżeli poszkodowany jest nieprzytomny, ułóż go w pozycji bezpiecznej. W przypadku braku oddechu rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową.

W leczeniu szpitalnym podstawową rolę odgrywa tlenoterapia. Pacjent utrzymuje przez maskę czysty tlen, który wypiera z hemoglobiny tlenek węgla.

W ciężkich zatruciach poszkodowany trafia do komory hiperbarycznej, w której otrzymuje tlen pod zwiększonym ciśnieniem.

Czy oczyszczacz powietrza usuwa spaliny samochodowe?

Oczyszczacz powietrza usuwa z powietrza spaliny samochodowe, ale nie zapewnia całkowitego bezpieczeństwa. Filtr węglowy zatrzymuje zanieczyszczenia komunikacyjne, dlatego bardzo dobrze sprawdza się w domach, które są zlokalizowane przy ruchliwych drogach.

Jednak nie traktuj jako pewnej ochrony przed czadem, ponieważ tempo redukcji tlenku węgla może okazać się za niskie w stosunku do emisji tego gazu.

Istnieje ryzyko, że oczyszczacz nie zapobiegnie zatruciu spalinami, kiedy np. siedzisz w garażu i masz włączony silnik w aucie.

FAQ – najczęstsze pytania o zatrucie spalinami z auta

Źródła

1. Zwierzyńska, E., Miłkowska, E., Furmanek, M., Holak-Puczyńska, A., Laskowska, A. and Pniewski, J., Zatrucie tlenkiem węgla — problemy diagnostyczne, journals.viamedica.pl
2. Nieścior, M. i Jackowska, T., Zatrucie tlenkiem węgla* pnmedycznych.pl.
3. Tlenek węgla (CZAD). Skąd się bierze czad i dlaczego jest tak niebezpieczny?, gov.pl
4. Wielopierścieniowe Węglowodory Aromatyczne (WWA) jako szczególna grupa związków – budowa, właściwości, zagrożenia, krakow.pl
5. Kompleksowy przegląd wpływu narażenia na tlenki azotu (NOx), dwutlenek węgla (CO2 ) i cząstki stałe (PM) na zdrowie, sciencedirect.com