Smog londyński, nazywany także kwaśnym i klasycznym, to ten rodzaj smogu, z którym zmagamy się w Polsce w sezonie grzewczym. Nazwa pochodzi od wielkiego smogu londyńskiego, czyli sytuacji, która wydarzyła się w 1952 r. [1]
Ten rodzaj smogu jest spowodowany głównie niską emisją. Jednak na jego kumulację w powietrzu wpływają też warunki atmosferyczne.
Co to jest smog londyński?
Smog typu londyńskiego to mieszanina złożona głównie z pyłów zawieszonych, tlenków siarki, azotu i węgla oraz sadzy. Występuje także pod nazwami:
- smog klasyczny,
- smog siarkowy,
- smog kwaśny,
- smog szary.
Jak powstaje smog londyński?

Historia wielkiego smogu londyńskiego nie tylko wyjaśnia etymologię nazwy tego rodzaju smogu, ale i ukazuje przyczyny jego powstawania.
Pierwszą z nich jest oczywiście emisja zanieczyszczeń, za którą w sezonie grzewczym odpowiadają przede wszystkim gospodarstwa domowe.
Jednak aby stężenia zanieczyszczeń osiągnęły naprawdę wysokie poziomy, muszą wystąpić czynniki, które utrudniają ich odpływ. Potrzebne są zatem odpowiednie warunki atmosferyczne.

Sprzymierzeńcem smogu londyńskiego jest wyż baryczny, z którym związane są inwersje temperatury. Standardowo temperatura powietrza spada wraz z wysokością. W przypadku wyżu występuje tzw. inwersja termiczna i temperatura wraz z wysokością wzrasta.
Jednocześnie odpływ chłodniejszych mas powietrza z niższej warstwy atmosfery zostaje zablokowany. Z tego powodu zanieczyszczenia są blokowane na małych wysokościach.
Kolejny czynnik, który sprzyja wysokiemu stężeniu smogu, to słaby wiatr [1].
Zobacz też: Smog fotochemiczny Skład, powstawanie, skutki
Polecamy: Smog elektromagnetyczny – poważne zagrożenie czy teoria spiskowa?
Wielki smog londyński – co się stało w Wielkiej Brytanii?
Określenie smog londyński nawiązuje do wydarzeń, które miały miejsce w Londynie od 5 do 9 grudnia 1952 roku. Na skutek smogu, który utrzymywał się wówczas w stolicy Wielkiej Brytanii, zmarło w tych dniach 4 tysiące osób [1].
Ponadto problemy zdrowotne spowodowane ekspozycją na zanieczyszczenia doprowadziły w ciągu następnych tygodni do kolejnych 8 tysięcy zgonów. Łącznie daje to 12 tysięcy ofiar [2].
To zdarzenie przeszło do historii jako wielki smog londyński. Niektórzy określają je także mianem londyńskiej mgły.

Do tej katastrofy przyczyniły się warunki atmosferyczne. Na początku grudnia w mieście uformował się antycyklon (wyż baryczny). Wystąpiły wówczas gęste mgły, połączone z dużym spadkiem temperatury.
Sytuacja skłoniła mieszkańców do intensywnego ogrzewania mieszkań, w znacznym stopniu przy pomocy złej jakości węgla, o dużej zawartości siarki [1].
Londyńczycy używali go wówczas powszechnie, ponieważ Wielka Brytania zmagała się z konsekwencjami ekonomicznymi II wojny światowej. Lepszy węgiel przeznaczano na eksport, w celu spłaty długów.
Z czego składa się smog kwaśny?

W smogu londyńskim obecne są głównie:
- Pyły zawieszone – mikroskopijne pyły złożone m.in. z wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, metali ciężkich oraz dioksyn.
Pyły zawieszone często dzieli się na frakcje. Najpopularniejsze z nich to PM1, PM2,5 i PM10, które składają się z cząsteczek o średnicy maksymalnej odpowiednio 1, 2,5 i 10 mikrometrów (μm) [3].
Im mniejsza średnica, tym większe zagrożenie stanowi pył. Frakcja PM10 kumuluje się w górnych drogach oddechowych, a pył PM1 łatwo przenika do krwiobiegu. - Dwutlenek siarki (SO2) – nawet krótki kontakt z nim może doprowadzić do problemów z oddychaniem [3].
- Tlenki azotu – głównie tlenek i dwutlenek azotu (NO i NO2). Już krótka ekspozycja na nie może powodować duszności, podrażnienia spojówek oczu i dróg oddechowych.
- Sadza – w jej skład wchodzi głównie węgiel.
- Benzen – silnie toksyczny przedstawiciel lotnych związków organicznych.
Zobacz też: Pyły zawieszone – wszystko o pyłach PM2,5 i PM1
Jak smog londyński wpływa na zdrowie?

Składniki smogu kwaśnego mają bardzo zły wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. Do skutków ekspozycji na nie należą:
- Nowotwory
Smog sprzyja głównie nowotworom płuc i krtani, lecz może też powodować raka mózgu, pęcherza lub białaczkę [4]. - Choroby układu sercowo-naczyniowego
W smogowe dni wzrasta liczba pacjentów, którzy trafiają do szpitali z zawałami, udarami i zatorami [5]. - Schorzenia układu oddechowego
Smog podrażnia śluzówkę dróg oddechowych, a u osób cierpiących na astmę lub obturacyjną chorobę płuc zaostrza przebieg choroby [5]. - Pogorszenie stanu układu nerwowego
Osoby mieszkające w miejscach o wysokim stężeniu smogu są bardziej narażone na rozwój demencji, choroby Alzheimera i Parkinsona [6]. U małych dzieci smog powoduje opóźnienie rozwoju funkcji poznawczych.
Smog londyński w Polsce
W Polsce ze smogiem londyńskim zmagamy się przede wszystkim w sezonie grzewczym, co wynika ze sposobu jego powstawania.
Najważniejszym źródłem zanieczyszczeń jest niska emisja [7].
Pojęciem tym określa się emisję pyłów i gazów na wysokości do 40 m, pochodzących przede wszystkim z domowych pieców i lokalnych kotłowni węglowych.

Niestety polskie miasta od lat zajmują czołowe pozycje w rankingach najbardziej zasmogowanych miast Europy [7].
Zobacz też: Przyczyny smogu w Polsce – kto zanieczyszcza nasze powietrze
Ustawy o czystym powietrzu w Polsce
W Polsce nie istnieje jedna, ogólnokrajowa ustawa antysmogowa. Są jednak uchwały antysmogowe uchwalane przez sejmiki województw na podstawie art. 96 ustawy Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. [8]
Aktualnie obowiązuje ich około 30, a najwięcej jest w Małopolsce [9]. Najostrzejsze przepisy obowiązują w Krakowie, gdzie od 1 września 2019 r. nie można spalać paliw stałych, w tym węgla i drewna [10].
Oczyszczacz powietrza na smog kwaśny
Najlepszą metodą ochrony przed smogiem londyńskim jest oczyszczacz powietrza wyposażony w filtr HEPA oraz filtr węglowy [11], które razem usuwają z powietrza niemal 100% groźnych zanieczyszczeń.
Jak wybrać dobry oczyszczacz na smog?
Podczas wyboru urządzenia poza wykorzystywanymi technologiami należy uwzględnić przede wszystkim:
- wydajność oczyszczania – na każde 10 m2 powinno przypadać przynajmniej 80 m3/h wydajności (CADR), ale lepiej, aby było to więcej,
- obecność czujnika zanieczyszczeń i trybu automatycznego – najlepszy wybór to oczyszczacz z czujnikiem laserowym PM2,5,
- głośność pracy – w sypialni minimalna głośność powinna wynosić poniżej 30 dB [12], w innych pomieszczeniach może być to trochę więcej,
- koszty użytkowania – składają się na nie wydatki związane z wymianą filtrów oraz wartość zużytej energii,
- opłacalność zakupu – to relacja między możliwościami oczyszczacza a jego ceną.
Zobacz też: Jak wybrać oczyszczacz powietrza — krok po kroku
FAQ, czyli najczęstsze pytania o smog typu londyńskiego
Smog londyński występuje w Polsce głównie w sezonie grzewczym. Najwyższe stężenia uzyskuje w trakcie wyżu barycznego i przy słabym wietrze.
Za smog kwaśny odpowiada głównie niska emisja. Kumulacji zanieczyszczeń sprzyjają czynniki atmosferyczne, utrudniające odpływ smogu.
Wyróżniamy smog londyński (kwaśny, klasyczny) oraz smog fotochemiczny (smog typu Los Angeles).
Wielki smog londyński to określenie wydarzeń, które miały miejsce w grudniu 1952 roku w Londynie. Wysokie stężenie smogu doprowadziło do 12 tysięcy zgonów.
Tak, obie nazwy odnoszą się do wydarzeń, które wydarzyły się w grudniu 1952 roku w Londynie.
Źródła
- Met Office, The Great Smog of 1952. ↩
- Bell M.L., Davis D.L., Reassessment of the lethal London fog of 1952: novel indicators of acute and chronic consequences of acute exposure to air pollution, Environmental Health Perspectives 2001; 109 (Suppl 3): 389–394. ↩
- World Health Organization, WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide, Genewa 2021. ↩
- International Agency for Research on Cancer, Outdoor air pollution a leading environmental cause of cancer deaths, komunikat prasowy nr 221, 17.10.2013. ↩
- World Health Organization, Ambient (outdoor) air pollution – fact sheet. ↩
- Livingston G. i in., Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission, The Lancet 2024; 404: 572–628. ↩
- Europejska Agencja Środowiska (EEA), Europe’s air quality status 2024. ↩
- Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (art. 96). ↩
- Polski Alarm Smogowy, Uchwały antysmogowe. ↩
- Uchwała nr XVIII/243/16 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 15 stycznia 2016 r. w sprawie wprowadzenia na obszarze Gminy Miejskiej Kraków ograniczeń w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. ↩
- U.S. Environmental Protection Agency, Guide to Air Cleaners in the Home, wyd. 2, 2018. ↩
- WHO Regional Office for Europe, Noise – fact sheet. ↩
