Ma istotny wpływ na zdrowie i samopoczucie ludzi oraz zwierząt, a także na całe środowisko. Co tak naprawdę kryje się pod tym określeniem?
Wyjaśniamy, czym jest jakość powietrza, w jaki sposób się ją monitoruje oraz jak wygląda w Polsce.
Co oznacza jakość powietrza?
Na stronie Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, możemy znaleźć informację, że określenie jakość powietrza:
„dotyczy składu chemicznego powietrza na wysokości około 2 m n.p.g, a zwłaszcza zawartości w powietrzu szkodliwych dla zdrowia ludzkiego lub roślin związków chemicznych”.
Jakość powietrza mówi zatem o jego czystości w dolnych warstwach atmosfery, ze szczególnym uwzględnieniem obecności zanieczyszczeń, które mają wpływ na zdrowie organizmów żywych.
W szerszym znaczeniu hasło jakość powietrza można odnieść do wszystkich parametrów powietrza, które wpływają na człowieka i resztę środowiska. Należałoby tu zatem uwzględnić także wilgotność oraz temperaturę.
Jednak w tym artykule skupiamy się na najpopularniejszym znaczeniu terminu, czyli na jego czystości.
Monitorowanie jakości powietrza
W Polsce za monitorowanie jakości powietrza odpowiadają Główny Inspektorat Ochrony Środowiska oraz podległe mu jednostki wojewódzkie. Na terenie kraju znajduje się obecnie 279 stacji pomiarowych. Z wynikami pomiarów można zapoznać się na stronie internetowej: powietrze.gios.gov.pl
Ponadto działają pozarządowe systemy monitoringu i prognozy jakości powietrza, z których najbardziej popularne jest obecnie Airly.
Osoby zainteresowane szybkim dostępem do informacji o stanie powietrza oraz otrzymywaniem alertów w przypadku wysokich stężeń zanieczyszczeń mają do wyboru sporo aplikacji mobilnych. Jako przykład można wskazać takie nazwy jak:
- Jakość Powietrza w Polsce (aplikacja GIOŚ),
- Airly,
- Kanarek,
- IQAir AirVisual,
- Smog Polska.
Jakość powietrza można kontrolować również samodzielnie. Pozwalają na to wewnętrzne i zewnętrzne czujniki. Te pierwsze często są wbudowane w niektóre urządzenia. Dobry oczyszczacz powietrza ma przynajmniej jeden miernik zanieczyszczeń, natomiast w nawilżaczu nie powinno zabraknąć wilgotnościomierza.
Jakość powietrza w skali AQI
AQI to skrót od słów Air Quality Index, co w tłumaczeniu na język polski oznacza wskaźnik jakości powietrza. Służy do informowania o czystości powietrza w obrazowy, zrozumiały dla społeczeństwa sposób.
Skala AQI jest wykorzystywana w różnych krajach, jednak nie bazuje na międzynarodowej normie. Oznacza to, że w poszczególnych państwach zasady oceny jakości powietrza są różne. Najbardziej popularne są normy amerykańska i chińska, z których pierwsze jest dużo bardziej restrykcyjna.
Ponadto różnicę między krajowymi AQI stanowi rodzaj zanieczyszczeń uwzględnianych w ocenie jakości powietrza. Amerykańska EPA bierze pod uwagę stężenie:
- pyłów zawieszonych,
- dwutlenku azotu,
- tlenku węgla,
- dwutlenku siarki,
- ozonu (na poziomie gruntu).
Podobnie wygląda sytuacja w Polsce. W Indiach natomiast mają znaczenie również amoniak i ołów.
Polski indeks jakości powietrza prezentuje się tak:
Zalecenia WHO względem jakości powietrza
Jakość powietrza to zagadnienie, którym zajmuje się m.in. Światowa Organizacja Zdrowia. WHO opracowała normy dla najbardziej szkodliwych zanieczyszczeń obecnych w powietrzu, które nie powinny być przekraczane. Aktualne zalecenia pochodzą z 2021 i wyglądają tak:
| Rodzaj zanieczyszczenia | Przedział czasowy | Aktualna norma |
| PM2,5 | Średnia roczna | 5 µg/m3 |
| Średnia dobowa | 25 µg/m3 | |
| PM10 | Średnia roczna | 15 µg/m3 |
| Średnia dobowa | 50 µg/m3 | |
| NO2 | Średnia roczna | 10 µg/m3 |
| O3 | ||
| Średnia dla 8 godzin | 100 µg/m3 | |
| SO | Średnia dobowa | 40 µg/m3 |
| CO | Średnia dobowa | 4 µg/m3 |
Jakość powietrza w Polsce – dobra czy zła
Już od lat mówi się o tym, że jakość powietrza w Polsce na tle Europy wygląda źle. Zimą dochodzi do przekroczenia dopuszczalnych norm zanieczyszczeń. Ich głównym źródłem są domowe piece grzewcze, chociaż w przypadku tlenku azotu największą emisją charakteryzuje się transport.
Dobra wiadomość jest taka, że według raportu opracowanego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2023 sytuacja ulega poprawie. Jakość powietrza w tym roku była bowiem lepsza niż w roku 2022.
Źródła:
- Co to jest indeks jakości powietrza i jak go analizować?, airly.org.pl
- About National Air Quality Index, cpcb.nic.in
- Strona play.google.com
- Strona GIOŚ, gios.gov.pl
