Skład powietrza – co zawiera w sobie?

Z czego składa się powietrze wdychane przez nas i jak różni się od tego wydychanego? Które składniki są stałe, a które zmienne?

Wreszcie, które składniki są pożyteczne i potrzebne człowiekowi, a które zbędne i niebezpieczne dla naszego zdrowia?

Czym jest powietrze?

Powietrzem nazywamy mieszaninę gazów i aerozoli, które formują atmosferę ziemską. Skład tej mieszaniny zmieniał się w trakcie różnych okresów w historii.

Obecnie jednak od lat obserwujemy unormowaną zawartość poszczególnych składników, z drobnymi wahaniami stężeń mniej znaczących elementów.

Wyróżniamy bowiem składniki stałe i zmienne:

• stałe: azot, tlen i gazy szlachetne – argon, neon, hel, krypton i ksenon
• zmienne – dwutlenek węgla, para wodna, zanieczyszczenia: ozon, pyły zawieszone, tlenki siarki, azotu, amoniak

Z czego składa się powietrze, którym oddychamy?

W tym miejscu warto wspomnieć, że skład powietrza wdychanego i wydychanego różnią się nieco od siebie.

Skład powietrza, które wdychamy

1. Azot – 78%
2. Tlen – 21%
3. Inne gazy – łącznie ok. 1%
   • Argon – 0,9%
   • Hel – 0,0005%
   • Metan – 0,00017%
   • Krypton – 0,000114%
   • Wodór – 0,00005%
   • Neon – 0,0000005%
   • Ksenon – 0,0000087%
4. Dwutlenek węgla – 0,04%

Skład powietrza, które wydychamy

1. azot – 78%
2. tlen – 17%
3. dwutlenek węgla – 4 %
4. inne gazy – 1%

Jak widzimy różnica dotyczy proporcji tlenu i dwutlenku węgla, zaangażowanych w proces wymiany gazowej.

Zanieczyszczenia powietrza, czyli co nie powinno się w nim znaleźć?

Wraz z działalnością człowieka: rozwojem przemysłu, rolnictwa i procesów urbanizacyjnych, w powietrzu, którym oddychamy zaczęło się pojawiać coraz więcej szkodliwych składników.

To przeróżne pyły i zanieczyszczenia, które w zależności od pory roku, ale też rejonu występowania mogą róznić się od siebie stężeniem poszczególnych składników.

Wszystkie tworzą natomiast popularny smog, w skład którego wchodzą:

• pyły zawieszone PM10, PM2,5 oraz PM1: sadza, cząsteczki metali ciężkich (arsen, kadm, ołów, nikiel), kurz i pył wzniecany z ulic
• dwutlenek siarki,
• tlenki azotu,
• metale ciężkie,
• wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, m.in. benzo(a)piren,
• lotne związki organiczne: benzen, formaldehyd, amoniak
• dioksyny I furany

Smog w Polsce – gdzie występuje?

Jakość powietrza należała przez lata do jednej z najgorszych w Europie. Na szczęście stan ten w ostatnich latach zaczął się zmieniać.

Wciąż jednak w trakcie sezonu grzewczego, wiele miejscowości w naszym kraju przekracza znaczenie dozwolone stężenie pyłów zawieszonych czy benzopirenu w powietrzu.

Dobrze prezentuje to mapa jakości powietrza w Europie, uwzględniająca stan z 31 października 2019 r.

Według danych zaprezentowanych przez Polski Alarm Smogowy w 2021 r. polskimi miastami o najwyższym średniorocznym stężeniu PM 10 (mg/m³) były:

1. Nowa Ruda – 41 mg/m³,
2. Sucha Beskidzka – 40 mg/m³,
3. Pszczyna, Wodzisław Śląski, Zgierz – 39 mg/m³,
4. Nowy Targ – 38 mg/m³,
5. Mosina, Goczałkowice-Zdrój, Żywiec, Myszków, Zawiercie, Oświęcim – 37 mg/m³.

Jak dbać o jakość powietrza?

Co zrobić, by w składzie okolicznego powietrza znajdowało się jak najmniej zanieczyszczeń?

Nie jest to proces łatwy, który da się przeprowadzić w krótkim czasie. Jednak sprzężone działanie w kilku obszarach może przynieść wymierne korzyści.

Oto, co każdy z nas może zrobić, by poprawić nieco jakość powietrza w swojej okolicy.

Jeżeli już natomiast stężenie zanieczyszczeń przekracza dopuszczalne normy, warto:

• Ograniczyć przebywanie na zewnątrz, zwłaszcza w przypadku dzieci, kobiet w ciązy, osób starszych i obniżonej odporności
• Unikać aktywności fizycznych na dworze. Podczas wysiłku fizycznego, zwiększa się zapotrzebowanie na tlen. Wdychając go, wdychamy tez niestety kilkukrotnie większą dawkę zanieczyszczeń.
• Korzystać z masek smogowych. Jeżeli już musimy spędzać czas na dworze, warto chronić się za pomocą maski smogowej z odpowiednim filtrem, min. N99 lub FFP3. Więcej o maskach smogowych napisaliśmy w artykule Maski antysmogowe – które modele warto kupić?.
• Rozważne otwierać okna okien i wietrzyć mieszkania – krótkie, 5-10 minutowe interwały, podczas których szeroko otworzymy okna pomaga sprawniej wymienić powietrze w pomieszczeniu, jednocześnie nie otwierając drogi zanieczyszczeniom z dworu
• korzystać z dobrego oczyszczacza powietrza, wyposażonego w filtr HEPA, filtr węglowy, o rygorystycznej automatyce i dokładnych czujnikach.

W tworzonym przez nas Rankingu Oczyszczaczy znajdziesz modele o najlepszej relacji ceny do oferowanych możliwości. Szczególnie doceniamy urządzenia o bezkompromisowym podejściu do smogu.

Jak sprawdzać stan powietrza?

Skład powietrza wokół siebie możesz monitorować na kilka sposobów:

• Mierniki pyłów zawieszonych

Najtańsze z nich kosztują zaledwie kilkadziesiąt złotych. Najdroższe kilkaset. Wiele zależy tu od ilości mierzonych parametrów oraz oczywiście marży producenta. Dowiedz się, jaki czujnik będzie optymalny do Twoich potrzeb.

• Śledzenie informacji o jakości powietrza na zewnętrznych stronach internetowych i w aplikacjach mobilnych

Za najlepsze pierwotne źródło informacji uznawana jest strona Generalnego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ). Popularne aplikacji mobilne do śledzenia poziomu zanieczyszczeń to chociażby Airly czy Kanarek. 

Źródła:

1. Autor nieznany. Glossary Term. Composition of Earth’s atmosphere. (z ang. “Słownik pojęć. Skład atmosfery Ziemi”) education.jlab.org. Dostęp do strony internetowej: 21.08.2024.

2. Autor nieznany. Powietrze. Wikipedia. wikipedia.org. Dostęp do strony internetowej: 21.08.2024