Category Archives

    Porady

  • All
  • Grafika pyłu zawieszonego PM2.5 i PM10 Pyły zawieszone – wszystko o pyłach PM2,5 i PM10

    Pył zawieszony to główny składnik smogu, a zarazem jedno z najgroźniejszych zanieczyszczeń obecnych w powietrzu. Przeczytaj nasz artykuł, a dowiesz się,  jak powstaje i z czego złożony jest pył zawieszony, kiedy jego poziom należy uznać za niebezpieczny oraz jakie skutki może mieć oddychanie skażonym nim powietrzem.

    Spis treści:

      1. Czym są pyły zawieszone?
      2. Pyły zawieszone – normy
      3. Źródła pyłów zawieszonych Polsce
        3.1 Niska emisja
        3.2 Przemysł
        3.3.Transport drogowy
      4. Pył zawieszony a zdrowie człowieka
      5. Jaki filtr chroni przed pyłami zawieszonymi?

    Czym są pyły zawieszone?

    Pył zawieszony, czyli PM (w skrócie od angielskiej nazwy Particulate Matter) to unoszące się w powietrzu drobne cząsteczki stałe albo krople cieczy. Jego pochodzenie może być naturalne (pyłem zawieszonym pochodzenia naturalnego jest np. popiół wulkaniczny lub pył mineralny) bądź związane z działalnością człowieka (taki pył powstaje w procesie spalania paliw oraz przekształceń innych zanieczyszczeń obecnych w powietrzu).

    Pył zawieszony jest mieszaniną substancji organicznych i nieorganicznych. Często znajdują się w nim:

    • wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) – grupa obejmująca ponad 200 policyklicznych węglowodorów aromatycznych, z których znaczna część ma potwierdzone działanie rakotwórcze i toksyczne (najpopularniejszym, a zarazem najgroźniejszym WWA jest benzopiren),
    • metale ciężkie, m.in. arsen, kadm, nikiel i ołów,
    • furany,
    • siarka,
    • azbest.

    Dokładny skład  pyłu uzależniony jest od warunków, w jakich doszło do jego powstania.

    Frakcje pyłu zawieszonego

    W analizach dotyczących jakości powietrza oraz zależności między jego stanem a zdrowiem człowieka zazwyczaj wyróżnia się dwie frakcje pyłu zawieszonego:

    • pył PM10 – składa się z cząsteczek o średnicy do 10 μm,
    • pył PM2,5 – złożony z cząsteczek o średnicy do 2,5 μm.

    Rzadziej wyróżnia się jeszcze pył zawieszony PM1,0, złożony z cząsteczek o średnicy do 1 μm. 

    Podział pyłów zawieszonych w zależności od wielkości tworzących je cząsteczek jest bardzo ważny, ponieważ im mniejsze drobinki, tym większe zagrożenie stanowią dla naszego zdrowia. Symbol μm oznacza mikrometr, czyli jedną milionową metra. W zrozumieniu tego, z jak mikroskopijnymi rozmiarami mamy do czynienia w przypadku pyłów zawieszonych, pomoże poniższy obrazek.

    Wielkość pyłów PM2.5 i PM10 na tle włosa

    Pył zawieszony składa się z cząsteczek o średnicy kilka, a nawet kilkadziesiąt razy mniejsze od średnicy ludzkiego włosa, dlatego bez trudu przenika do dróg oddechowych wraz ze wdychanym tlenem. Drobniejsze frakcje pyłu przedostają się krwiobiegu, a stąd mają już dostęp do wszystkich narządów wewnętrznych.

    Pył zawieszony – normy

    Zgodnie z normami WHO dopuszczalne średniodobowe stężenie pyłów zawieszonych wynosi:

    • dla pyłu PM10 – 50 µg/m³,
    • dla pyłu PM2,5 – 25 µg/m³.

    Dopuszczalne stężenie śródroczne to:

    • dla pyłu PM10 – 20 µg/m³ (w Polsce zwiększone do 40 µg/m³),
    • dla pyłu PM2,5 – 10 µg/m³ (w Polsce zwiększone do 25 µg/m³, a od 2020 do 20 µg/m³).

    Dla pyłu PM1,0 jak na razie nie wprowadzono żadnych regulacji.

    Wyznaczony przez WHO średniodobowy poziom pyłu PM10 może być przekroczony maksymalnie przez 35 dni w roku. Jak ma się do stanu powietrza w naszym kraju?

    Zdarza się, że limit ten przekroczony zostaje już w lutym, a sytuacje, gdy stężenie pyłów zawieszonych bywa ponad pięciokrotnie wyższe od dopuszczalnych norm, nie należy do rzadkości. Fatalną jakość powietrza w Polsce od kilku lat potwierdzają opracowywane przez WHO rankingi najbardziej zanieczyszczonych miast Europy, w których uwzględniane jest stężenie właśnie pyłów zawieszonych PM10 i PM2,5.

    Źródła pyłów zawieszonych w Polsce

    Informacji o źródłach pyłu zawieszonego w Polsce dostarcza m.in. raport sporządzony przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy. Według opublikowanych danych za emisję pyłu PM10 odpowiadają:

    Niska emisja

    Procesy spalania poza przemysłem to w głównej mierze niska emisja, czyli emisja zanieczyszczeń na wysokości do 40 m, pochodzących głównie z domowych pieców oraz lokalnych kotłowni.

    Niska emisja obejmuje budynki wykorzystujące różne źródła ciepła, ale nie oznacza to, że każda metoda ogrzewania wytwarza taką samą ilość pyłów zawieszonych. W jaki sposób Polacy ogrzewają swoje domy? Prezentuje to kolejny wykres:

    Wykres prezentujący popularność różnych metod ogrzewania w Polsce.

    Następny wykres ukazuje, ile pyłu PM10 powstaje na skutek wytworzenia 1 kWh ciepła w zależności od metody ogrzewania.

    Wykres porównujący poziom emisji pyłu PM10 w zależności od metody ogrzewania.

    Źródło: Instalreporter.pl

    Z powyższych danych wynika, że w Polsce dominują budynki z piecami i kotłami węglowymi, które wyróżniają się bardzo wysoką emisją pyłów zawieszonych. Nie oznacza to jednak, że węgiel sam w sobie odpowiada za zanieczyszczenia powietrza, ponieważ istotną rolę odgrywają tu także:

    • wiek oraz stan techniczny pieców i kotłów (jedna piąta z nich ma 20 lub więcej lat),
    • stosowanie taniego węgla o bardzo niskiej jakości węgla,
    • brak umiejętności prawidłowego palenia (spalanie przeciwprądowe zamiast współprądowego),
    • brak solidnej izolacji termicznej budynków, wymuszający zużywanie większych ilości paliwa,
    • wrzucanie do pieca odpadów.

    Przemysł

    Drugie miejsce wśród źródeł pyłu zawieszonego zajmuje przemysł. Powietrze zanieczyszczają przede wszystkim zakłady petrochemiczne i huty metali, lecz duży problem stanowi także przemysł odzieżowy.

    Transport drogowy

    Swój udział w emisji pyłów zawieszonych ma również transport drogowy. Warto zauważyć, że nie każdy pojazd poruszający się po drogach ma taki sam wpływ na czystość powietrza, co potwierdza poniższy wykres.

    Wykres emisji pyłów zawieszonych emitowanych przez silniki spełniające poszczególne normy euro

    Jak widać, najwięcej pyłu zawieszonego wytwarzają samochody wyposażone w silnik typu diesel, wyprodukowane przed 2010 r.

    Nie oznacza to jednak, że pozostałe auta nie mają swojego udziału w zanieczyszczaniu powietrza. Z tego powodu w ramach walki o poprawę jego jakości w wielu miastach organizowane są akcje zachęcające do częstszego korzystania z komunikacji miejskiej.

    Więcej o przyczynach smogu w artykule Przyczyny smogu w Polsce.

    Pył zawieszony a zdrowie człowieka

    Drobne cząsteczki pyłów zawieszonych z łatwością przedostają się do górnych dróg oddechowych i oskrzeli, wprowadzając do organizmu wszystkie zawarte w sobie toksyny. Pierwszymi efektami ich obecności są kaszel, zadyszka, zapalenie gardła oraz nasilenie objawów astmy i chorób alergicznych, takich jak katar sienny, zapalenie spojówek, egzema. Konsekwencje długotrwałego oddychania powietrzem zanieczyszczonym pyłami zawieszonymi bywają jednak znacznie poważniejsze.

    Wpływ na układ oddechowy

    Część pyłów zawieszonych kumuluje się w drogach oddechowych, a zawarte w nich toksyny uszkadzają błony komórkowe i wywołują stan zapalny. Układ odpornościowy nie zawsze jest w stanie podjąć w pełni skuteczną obronę i doprowadzić do usunięcia z organizmu całego pyłu. Ich obecność w drogach oddechowych stanowi czynnik ryzyka wielu schorzeń w przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, czego dowiodły badania wykonane w USA.

    Praca układu krążenia

    Naukowcy z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w Seattle uwodnili, że wzrost stężenia PM10 o 10 µg/m³ prowadzi do zwiększenia częstotliwości występowania incydentów kardiologicznych o 24%. Inne badania wykazały,  iż śmiertelność z powodu niewydolności serca zwiększa się wówczas o 18%. Z analiz przeprowadzonych w ramach projektu ESCAPE wynika natomiast, że podwyższenie stężenia pyłu PM2,5 chociażby o 5 µg/m³ przekłada się na wzrost ryzyka wystąpienia udaru mózgu o 19%.

    Wbrew pozorom pyły zawieszone poważnie wpływają na pracę układu krążenia nie tylko u ludzi starszych. Badania wykonane w Krakowie dostarczyły dowodów na to, iż wysokie stężenie pyłów zawieszonych w powietrzu przekłada się na pogorszenie funkcjonowania naczyń krwionośnych także u osób młodych.

    Choroby nowotworowe

    Pyły zawieszone mają również potwierdzone działanie karcynogenne. Największe ryzyko dotyczy nowotworów układu oddechowego, a więc płuc i krtani.

    Układ nerwowy

    Naukowcy z Kalifornii po przeprowadzeniu badań na grupie 3647 kobiet z 48 stanów USA dowiedli, że u osób zamieszkujących na ternach, gdzie stężenie pyłu PM2,5 przekracza dopuszczalne normy, ryzyko rozwoju choroby Alzheimera i demencji wzrasta aż o 92%. Badania przeprowadzone w ramach projektu APGAR wykazały natomiast, iż WWA, których nośnikiem są waśnie pyły zawieszone, przyczyniają się do opóźnienia rozwoju funkcji poznawczych u dzieci.

    Grupy najbardziej podatne na szkodliwy wpływ pyłów zawieszonych

    Za osoby szczególnie narażone na szkodliwy wpływ pyłów zawieszonych uznaje się:

    • seniorów – w podeszłym wieku wzrasta zagrożenie zawałem i udarem, a układ odpornościowy nie jest tak sprawny, jak u osób młodszych,
    • dzieci – oddychają z większą częstotliwością niż dorośli i często wdychają powietrze ustami, a ponadto ich bariery ochronne takie jak śluzówka i nabłonek nie są jeszcze w pełni ukształtowane,
    • osoby cierpiące na schorzenia układu krążenia i układu oddechowego oraz alergie – ze względu na możliwość nasilenia objawów chorobowych,
    • ludzie aktywni fizycznie – w trakcie wysiłku fizycznego zwiększa się zapotrzebowanie na tlen, co prowadzi do wdychania jeszcze większych ilości pyłów,
    • kobiety ciężarne – ekspozycja na smog może doprowadzić do przedwczesnego porodu, uszkodzenia płodu, niskiej masy urodzeniowej dziecka oraz podatności na zapalenia płuc w wieku niemowlęcym.

    Jaki filtr chroni przed pyłami zawieszonymi?

    Cząsteczki pyłów zawieszonych najlepiej wyłapuje filtr HEPA. Technologia HEPA jest w stanie wyeliminować je z dokładnością ponad 99%, dlatego wykorzystuje ją większość oczyszczaczy powietrza dostępnych obecnie na rynku. Oprócz pyłów zawieszonych HEPA usuwa inne zanieczyszczenia, takie jak pyłki kwiatowe, zarodniki pleśni, roztocza czy benzopiren. Warto pamiętać, że każdy filtr HEPA jest skuteczny w walce z pyłami zawieszonymi frakcji PM1o, PM2,5 i PM1, bez względu na swoją klasę. Jeśli chcesz wiedzieć więcej na temat tej technologii, zapoznaj się z artykułem Filtry HEPA w oczyszczaczach powietrza. Klasyfikacja: H14, H13, H12, E11 i E10.

    Kiedy normy stężenia pyłów zawieszonych są znacznie przekroczone (jakość powietrza można kontrolować za pośrednictwem wielu stron internetowy i aplikacji, a także domowych mierników smogu i zewnętrznych czujników zanieczyszczeń) zalecamy ograniczyć przebywanie na zewnątrz. Jeśli jest to niemożliwe, najlepiej zaopatrzyć się w dobrą maseczkę antysmogową z filtrem HEPA lub N99.

    Oczywiście, warto byłoby podjąć także takie działania, dzięki którym przyczynimy się do poprawy jakości powietrza.

  • Smog w Krakowie - Bazylika Mariacka Przyczyny smogu w Polsce – kto zanieczyszcza nasze powietrze

    Smog w Polsce przyczynił się w 2019 r. do 43 tysięcy zgonów. Główny powód wysokiego stężenia zanieczyszczeń stanowi niska emisja, wynikająca przede wszystkim ze sposobu ogrzewania budynków.

    Poznaj inne przyczyny smogu w Polsce, aby wiedzieć, jak możesz przyczynić się do poprawy jakości powietrza w swojej okolicy.

    Spis treści:

    1. Czym jest smog?
      1.1. Smog londyński
      1.2. Smog Los Angeles
    2. Przyczyny smogu w Polsce
    3. Skład smogu w Polsce – normy zanieczyszczeń i źródła ich emisji
    4. Mapa smogu – jak Polska prezentuje się na tle Europy?
    5. Jak dbać o jakość powietrza?

    1. Czym jest smog?

    Smog to mieszanina szkodliwych substancji wytwarzanych na skutek działalności człowieka, gromadzących się w powietrzu pod wpływem niekorzystnych warunków atmosferycznych i ukształtowania terenu.

    W zależności od okoliczności powstania, warunkującego skład chemiczny, wyróżnia się dwa rodzaje smogu:

    1.1. Smog londyński (czyli smog kwaśny, siarkowy)

    Wytwarza się przede wszystkim w trakcie nieefektywnego spalania paliw (zwłaszcza kiepskiej jakości węgla), a jego występowaniu sprzyja inwersja temperatur. Składa się z pyłu zawieszonego, sadzy, tlenków siarki, tlenków azotu i węgla.

    Bliższe informacje na temat tych zanieczyszczeń znajdziesz w części: Skład smogu w Polsce – normy zanieczyszczeń i źródła emisji. Na smog typu londyńskiego najbardziej narażone są obszary o gęstej zabudowie, a momentem największego nasilenia problemu jest sezon grzewczy.

    Nazwa smog londyński pochodzi od wydarzeń, do których doszło między 5 a 9 grudnia 1952 r. w Londynie, gdy zła jakość powietrza doprowadziła do śmierci około 12000 mieszkańców miasta (4000 osób zmarło w ciągu tych kilku dni, a pozostałe na skutek powikłań spowodowanych wdychaniem zanieczyszczeń).

    To właśnie ten typ smogu stanowi główny problem w Polsce, zwłaszcza w sezonie grzewczym, dlatego to jemu poświęcony będzie artykuł.

    1.2. Smog typu Los Angeles (nazywany też kalifornijskim i fotochemicznym)

    Jego najważniejszym źródłem są spaliny pojazdów silnikowych złożone m.in. z tlenków węgla i azotu oraz węglowodorów, które pod wpływem silnego nasłonecznienia ulegają reakcjom fotochemicznym, prowadzącym do wytworzenia ozonu, azotanu nadtlenku acetylu i aldehydów.

    Ten rodzaj smogu występuje zatem wyłącznie w okresie letnim, na terenach o wysokim natężeniu ruchu samochodowego.

    2. Przyczyny smogu w Polsce

    W Polsce zazwyczaj mamy do czynienia ze smogiem typu londyńskiego, a dopuszczalne stężenia zanieczyszczeń przekraczane są najczęściej w sezonie grzewczym. Wskazuje to na jeden z głównych powodów wysokiego stężenia zanieczyszczeń, a więc na wytwarzanie smogu przez piece i kotły grzewcze.

    Niska emisja

    Za smog w Polsce odpowiada głównie niska emisja, która generuje 46,5% pyłów zawieszonych obecnych w powietrzu oraz 83,7% WWA. Określenie to stosuje się wobec emisji pyłów i gazów na wysokości nieprzekraczającej 40 m. Szkodliwe substancje pochodzą z pieców grzewczych oraz lokalnych kotłowni węglowych. Niekiedy do niskiej emisji zalicza się także transport samochodowy, jednak omawiając przyczyny smogu warto potraktować pojazdy silnikowe jako osobne źródło zanieczyszczeń.

    Nie każdy rodzaj ogrzewania ma taki sam wpływ na stan środowiska naturalnego, dlatego warto sprawdzić, jakie źródła ciepła wykorzystują Polacy w domach jednorodzinnych.

    Wykres: Metody ogrzewania budynków w Polsce

    Źródło: Badania CATI 2017 r.; Podstawa N = 1000; opracowanie Instytut Ekonomii Środowiska i Efektywna Polska

    W Polsce dominują budynki ogrzewane węglem, który na 1 kWh ciepła emituje 270 mg pyłów zawieszonych. Dla porównania, w przypadku kotłów olejowych poziom pyłów wynosi niespełna 40 mg, natomiast kotły gazowe na 1 kWh dostarczają ich około 5 mg. 

    Poważny problem stanowi także fakt, iż polskie prawo dopuszcza stosowanie węgla o bardzo niskiej jakości, w tym mułu węglowego, a 1/5 kotłów i pieców węglowych ma 20 lub więcej lat. Przestarzała technologia i powstałe na przestrzeni lat urządzenia sprawiają, że do wytworzenia takiej samej ilości ciepła potrzeba więcej paliwa w porównaniu z nowszymi piecami. 

    Niska emisja jest głównym powodem złego stanu powietrza w Polsce również z uwagi na nawyk spalania śmieci. Mimo licznych akcji edukacyjnych oraz przeprowadzonych w niektórych miastach kontroli składu dymu wielu Polaków wciąż wrzuca do pieca plastikowe butelki, folię, a nawet odpady gumowe. 

    Podsumowując, niska emisja stanowi najważniejszy powód problemu ze względu na:

    • popularność paliw o słabej jakości, w tym mułu węglowego,
    • brak norm dotyczących jakości węgla przeznaczonego na sprzedaż gospodarstwom domowym,
    • spalanie odpadów,
    • zły stan techniczny pieców,
    • brak odpowiedniej izolacji cieplnej budynków,
    • niską popularność ekologicznych metod ogrzewania, czyli odnawialnych źródeł energii.

    Przemysł

    Drugą ważną przyczyną smogu w Polsce jest przemysł, odpowiedzialny za emisję 21,1% pyłów zawieszonych PM2,5. W opinii specjalistów środowisko najbardziej zanieczyszczają zakłady petrochemiczne i huty metali, lecz poważny problem stanowi także przemysł odzieżowy.

    Transport drogowy

    Transport drogowy wytwarza 10% pyłów zawieszonych PM2,5 obecnych w atmosferze. Jego wpływ na stężenie benzopirenu jest znikomy, lecz warto dodać, że pojazdy silnikowe wytwarzają sporo tlenków siarki i azotu. Stężenie zanieczyszczeń komunikacyjnych osiąga najwyższe poziomy w pobliżu ruchliwych ulic. 

    Energetyka

    Kolejną przyczynę złej jakości powietrza stanowi energetyka. Produkcja energii elektrycznej przyczynia się do emisji 9% pyłów zawieszonych PM2,5, które skażają nasze powietrze. Zapotrzebowanie na energię elektryczną rośnie z każdym rokiem, natomiast w Polsce największe jest w województwach małopolskim i śląskim, a więc tych, których miasta dominują w rankingu WHO.

    Rolnictwo

    2,1 % pyłów zawieszonych PM2,5 trafia do atmosfery na skutek działania gospodarstw rolnych. Wynika to głównie ze stosowania nawozów azotowych, prowadzącego do powstania jonów amonowych, które rozprzestrzeniają się na duże odległości. Łączą się one z zanieczyszczeniami pochodzącymi z innych źródeł, prowadząc do powstania pyłu zawieszonego.

    Dla każdego typu zanieczyszczeń procentowy udział każdego z tych sektorów w ogólnej emisji jest inny, dlatego temat ten omówiliśmy dokładnie w kolejnej części artykułu, gdzie prezentujemy źródła składników smogu.

    3. Skład smogu w Polsce – normy zanieczyszczeń i źródła ich emisji

    Pył zawieszony PM10

    Pył zawieszony PM10 składa się z cząsteczek o średnicy do 10 µm, zawierających m.in. metale ciężki, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (w tym benzopiren) oraz dioksyny. Cząsteczki te trafiają wraz z tlenem do dróg oddechowych, gdzie się kumulują, a drobniejsze z nich przenikają do krwiobiegu.

    Według WHO średnie 24-godzinne stężenie nie powinno przekraczać 50 µg/, a przekroczenie tej normy dopuszczalne jest maksymalnie 35 razy w roku. Sugerowane dopuszczalne stężenie średnioroczne to 20 µg/m³, ale w Polsce podwyższono je do 40 µg/m³.

    Głównym źródłem PM10 jest niska emisja.

    Pył zawieszony PM2,5

    Pył zawieszony PM2,5 zawiera cząsteczki o średnicy do 2,5 µm, a ich skład jest taki sam jak w przypadku pyłu PM10. Są to jednak cząsteczki najbardziej niebezpieczne, gdyż łatwo przedostają się do krwiobiegu, co daje im dostęp do wszystkich narządów wewnętrznych. Pyły zawieszone wywołują choroby układów oddechowego, nerwowego i krwionośnego, a także nowotwory.

    Zgodnie z zaleceniami WHO średnie 24-godzinne stężenie pyłu PM2,5 nie powinno być wyższe niż 25 µg/.

    Normę średnioroczną wyznaczono na 10 µg/m³, lecz w Polsce jest to 25 µg/m³, a od 2020 r. – 20 µg/m³.

    Więcej o pyłach zawieszonych przeczytasz w artykule: Pyły zawieszone – wszystko o pyłach PM2,5 i PM10.

    Emisja cząsteczek PM2,5 – tak samo jak PM10 – związana jest głównie z niską emisją.

    Wykres: źródła pyłów zawieszonych PM2,5 w Polsce

    Źródło: Krajowy bilans emisji SO2, NOx, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 2015 – 2017, opracowanie IOŚ-PIB

    Zależność między rodzajem ogrzewania a ilością wytwarzanego pyłu zawieszonego prezentuje poniższy wykres:

    Wykres porównujący poziom emisji pyłu PM10 w zależności od metody ogrzewania.

    Źródło: Instalreporter.pl

    Benzen

    Benzen to związek rakotwórczy, zaliczany do grupy lotnych związków organicznych (LZO). Wyznaczono dla niego wyłącznie normę średnioroczną, która wynosi w Polsce 5 µg/m³

    Dwutlenek siarki

    SO2 negatywnie wpływa na układ oddechowy, a szczególne zagrożenie stanowi dla osób starszych, dzieci i astmatyków. Dla dwutlenku siarki wyznaczono jedynie dopuszczalne stężenie średniodobowe – 125 µg/m³ i nie może być przekroczone częściej niż przez 3 dni w roku. W Polsce swój udział w emisji SO2 mają:

    • procesy spalania w sektorze produkcji i transformacji energii – 43,13%,
    • procesy spalania poza przemysłem – 29,33%,
    • procesy spalania w przemyśle – 23,83%,
    • procesy produkcyjne – 3,23%,
    • wydobycie i dystrybucja paliw kopalnych – 0,33%,
    • transport drogowy – 0,09%,
    • inne pojazdy i urządzenia – 0,03%,
    • zagospodarowanie odpadów – 0,02%,
    • rolnictwo – < 0,01%.

    Dwutlenek azotu

    NO2 także zaburza pracę układu oddechowego, zwłaszcza w przypadku seniorów, dzieci i astmatyków. Dla dwutlenku azotu określone zostało akceptowalne stężenie jednogodzinne. Wynosi ono 200 µg/m³ i może być przekroczone w ciągu roku maksymalnie 18 razy. Za emisję NO2 odpowiadają:

    • transport drogowy – 37%,
    • procesy spalania w sektorze produkcji i transformacji energii – 21,02%,
    • procesy spalania poza przemysłem – 10,67%,
    • inne pojazdy i urządzenia – 10,54%,
    • procesy spalania w przemyśle – 9,13%,
    • rolnictwo – 8,02%,
    • procesy produkcyjne – 3,18%,
    • zagospodarowanie odpadów – 0,27%.
    • wydobycie i dystrybucja paliw kopalnych – 0,17%

    Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne

    Głównym przedstawicielem związków z grupy WWA jest benzo(a)piren (C₂₀H₁₂), wykazujący silne działanie rakotwórcze. W Polsce jego dopuszczalny poziom średnioroczny wynosi 1 ng/m3. Chociaż benzopiren i inne wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne często wymienia się jako oddzielny składnik smogu, to wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne obecne są głównie w pyle zawieszonym. Ma to istotny wpływ na sposób ich usuwania. W Polsce za emisję WWA odpowiadają głównie:

    • procesy spalania poza przemysłem – 83,7 %,
    • procesy produkcyjne – 9,6 %,
    • zagospodarowywanie odpadów – 2,6 %,
    • rolnictwo – 2,1 %,
    • transport drogowy – 0,9 %,
    • procesy spalania w przemyśle – 0,5%.

    Więcej o benzopirenie można przeczyć w artykule „Benzopiren-składnik smogu, co warto wiedzieć?


    4. Mapa smogu – jak Polska prezentuje się na tle Europy?

    Jakość powietrza w Polsce na tle innych krajów europejskich prezentuje poniższa mapa, uwzględniająca stan z 31 października 2019 r.

    Smog w Polsce na tle Europy - mapa jakości powietrza,.

    źródło: airindex.eea.europa.eu

    Zgodnie z zamieszczoną w lewym dolnym boku mapy legendą czerwone i bordowe punkty oznaczają wysokie stężenie smogu. Najwięcej widzimy ich na obszarze Polski, co oznacza, że stan powietrza jest u nas znacznie gorszy niż w innych częściach Europy, w których przeprowadzone zostały pomiary poziomu zanieczyszczeń. 

    Wysokie stężenie smogu w Polsce potwierdzają rankingi najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie, w tym słynny raport WHO z 2016 r. albo opublikowany niedawno ranking Barcelona Institute for Global Health.

    W rankingu najbardziej zanieczyszczonych miejscowości naszego kraju najwyższe miejsca zajmują:

    1. Żywiec
    2. Pszczyna
    3. Rybnik
    4. Wodzisław Śląski
    5. Opoczno
    6. Sucha Beskidzka
    7. Kraków
    8. Skawina
    9. Nowy Sącz
    10. Niepołomice

    Zestawienie to bazuje na raporcie, który WHO opublikowała w 2016 r. na podstawie danych zgromadzonych przez Europejską Agencję Środowiska. Poza występowaniem czynników wymienionych w poprzednich częściach artykułu, do złej jakości powietrza przyczyniać się  mogą położenie w dolinie i zwarta zabudowa.

    5. Jak dbać o jakość powietrza?

    Podsumowując informacje zawarte w poprzednich częściach artykułu, można stwierdzić, iż główną przyczyną złego stanu powietrza jest szeroko pojęta działalność człowieka.

    Nie jest to wiadomość, z której moglibyśmy być dumni, ale z drugiej strony fakt ten oznacza, że każdy z nas może choćby w niewielkim stopniu przyczynić się do ograniczenia poziomu w smogu w swojej okolicy. Działania, jakie możemy podjąć, to:

    • wybieranie metod ogrzewania emitujących mniejszą ilość zanieczyszczeń,
    • dbanie o prawidłową izolację cieplną własnego domu,
    • całkowita rezygnacja ze spalania śmieci,
    • częstsze korzystanie z komunikacji miejskiej zamiast z własnego samochodu,
    • angażowanie się w lokalne działania zmierzające do poprawy jakości powietrza,
    • rozpowszechnianie wiedzy o przyczynach smogu wśród znajomych.

    Jeśli stężenie zanieczyszczeń przekracza dopuszczalne normy, zaleca się:

    • zaopatrzyć się w dobrej jakości oczyszczacz powietrza wyposażony w filtr HEPA, który wyłapuje nawet najmniejszy pył, w tym pył PM2,5. Dodatkowo powinien posiadać filtr węglowy, który usuwa z powietrza wszelkie szkodliwe gazy w tym dym papierosowy czy formaldehyd.
    • ograniczyć przebywanie na zewnątrz (dotyczy to zwłaszcza ludzi starszych, dzieci, osób cierpiących na schorzenia układu odpornościowego, oddechowego lub krwionośnego oraz kobiet ciężarnych),
    • unikać wszelkich aktywności fizycznych na świeżym powietrzu (podczas uprawiania sportu zwiększa się zapotrzebowanie na tlen, co przy wysokim poziomie smogu skutkuje wdychaniem kilkukrotnie większej dawki zanieczyszczeń),
    • korzystać z masek antysmogowych, 
    • unikać otwierania okien.

    Stan powietrza w miejscu zamieszkania można kontrolować na kilka sposobów:

    • poprzez używanie czujników smogu,
    • montując zewnętrzny czujnik jakości powietrza,
    • korzystając ze stron internetowych oraz aplikacji poświęconych czystości powietrza.

    Bibliografia:

    1. Krajowy bilans emisji SO2, NOx, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 2015 – 2017, oprac. Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, https://www.kobize.pl/uploads/materialy/materialy_do_pobrania/krajowa_inwentaryzacja_emisji/Bilans_emisji_za_2017.pdf
    2. Efektywność energetyczna w Polsce przegląd 2017, Instytut Ekonomii Środowiska, https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/4481-efektywnosc-energetyczna-w-polsce-2017.pdf
    3. Smog w Polsce i jego konsekwencje, Polski Instytut Ekonomiczny, https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2020/03/PIE-WP_5-2019.pdf